Vanaf zondag 15 november 2026
Het is 90 jaar geleden dat de Spaanse burgeroorlog uitbrak, de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. Over de hele wereld bracht de burgeroorlog beroering: tienduizenden meldden zich als vrijwilliger om aan de Republikeinse kant te vechten, duizenden sneuvelden. Vanuit Nederland vertrokken honderden vrijwilligers, soms zelfs per fiets: verpleegkundigen, artsen, chauffeurs en strijders. In Nederland werden tal van steuncomités opgericht om de bevolking van de republiek Spanje te helpen met kleding en geld. Officieel heette Nederland neutraal te zijn in dit conflict, maar de maatschappij was sterk verdeeld.
De ‘Spanjestrijders’ vormden een groep die bijzondere aandacht trok. Hun inzet riep vragen op; ethische en morele, over trouw, solidariteit en Nederlanderschap. Dezelfde vragen kwamen recent weer op rond de burgeroorlog in Syrië en de oorlog van Rusland tegen Oekraïne: vanuit andere landen trokken vrijwilligers naar beide zijden van het front.
Met de tentoonstelling willen we de weerslag van de Spaanse Burgeroorlog op Nederland -en Friesland in het bijzonder – in herinnering roepen en naar de actualiteit halen. Vooral stellen we de ethische dilemma’s aan de orde: wie steun je, voor wie mag je vechten – en wil je vechten?
Het FDN-fonds is door zijn achtergrond sterk verbonden met het onderwerp. Hoe te handelen in de Spaanse Burgeroorlog was indertijd een splijtzwam in de (vooral anarchistische) antimilitaristische beweging. Later verschoof de discussie naar het dilemma ‘revolutie en/of oorlog’.
De schijnwerper wordt gezet op de Friese vrijwilligers, steunacties in Friesland en de internering van Spanjaarden en Spanjestrijders op Vlieland en Ameland.